Zgłoszenie do rejestru (main courante) czy zawiadomienie (plainte): co wybrać, kiedy i jak

W obliczu faktów, których się doświadcza (sąsiad, który grozi, były partner, który nie wydaje dziecka, wiadomości o charakterze nękania, przemoc), powraca to samo pytanie: złożyć zgłoszenie do rejestru (main courante) czy zawiadomienie o przestępstwie (plainte)? Obie czynności dokonuje się na komisariacie policji lub w jednostce żandarmerii, ale nie mają one ani tego samego charakteru, ani tych samych skutków, a temat wykracza daleko poza konflikt rodzinny: dotyczy każdego sporu między osobami prywatnymi, zakłóceń spokoju sąsiedzkiego, nękania czy przemocy. Oto, w sposób dokumentacyjny i na podstawie źródeł urzędowych, co obejmuje każda z nich, kiedy jedna jest lepsza od drugiej i jak postępować.

Dwie czynności, których nie należy mylić

Pomyłka jest częsta, ponieważ obie zgłasza się w tym samym okienku. A jednak wszystko je dzieli: zgłoszenie do rejestru rejestruje fakty, zawiadomienie przekazuje je wymiarowi sprawiedliwości.

Zgłoszenie do rejestru: opatrzyć fakty datą, nie ścigając ich

Zgłoszenie do rejestru (nazywane też „oświadczeniem użytkownika") to oświadczenie, którym zgłaszasz fakty zapisywane następnie w rejestrze policji lub żandarmerii. Jego celem nie jest wszczęcie ścigania, lecz zasygnalizowanie charakteru i daty tego, czego doświadczasz lub co stwierdzasz. Karta urzędowa Złożenie zgłoszenia do rejestru (service-public.gouv.fr, F11182) podsumowuje to tak: main courante nie powoduje wszczęcia postępowania sądowego.

⚠️ Bezpośrednia konsekwencja: osoba wskazana w zgłoszeniu nie jest o nim powiadamiana i, poza wyjątkowymi przypadkami, nie zostanie ani wezwana, ani niepokojona. Samo zgłoszenie do rejestru nie „robi" więc nic sprawcy faktów: jedynie utrwala, z pewną datą, to, co oświadczasz.

Jego wartość leży gdzie indziej: datuje ono fakty i zachowuje po nich urzędowy ślad. Złożenie jednego lub kilku zgłoszeń dotyczących powtarzających się faktów (zakłócanie ciszy, groźby, nękanie, opuszczenie domu, niewydanie dziecka…) stanowi początek dowodu, który można później dołączyć na poparcie zawiadomienia lub postępowania. W prawie rodzinnym służy ono często zobiektywizowaniu klimatu w dłuższym czasie: ciąg datowanych incydentów waży więcej niż wspomnienie. Zgłoszenie do rejestru składa się osobiście; nie można go dokonać przez internet.

Zawiadomienie: podać fakty do wiadomości prokuratora

Złożenie zawiadomienia to zgłoszenie przestępstwa wymiarowi sprawiedliwości. Zawiadomienie trafia do prokuratora Republiki, który decyduje o dalszym biegu sprawy. Artykuł 40 Kodeksu postępowania karnego ustanawia tę centralną rolę:

„Prokurator Republiki przyjmuje zawiadomienia i doniesienia oraz ocenia dalszy bieg, jaki należy im nadać, zgodnie z przepisami artykułu 40-1."

To właśnie nazywa się zasadą oportunizmu ścigania: w świetle zawiadomienia i postępowania artykuł 40-1 Kodeksu postępowania karnego przewiduje, że prokurator może, do wyboru, wszcząć ściganie, zastosować procedurę alternatywną (pouczenie o przepisach prawa, mediacja karna…) albo umorzyć sprawę bez dalszego biegu (classement sans suite). W odróżnieniu od zgłoszenia do rejestru zawiadomienie może zatem uruchomić ściganie karne.

⚠️ Przyjęcia zawiadomienia nie można ci odmówić. Artykuł 15-3 Kodeksu postępowania karnego jest jednoznaczny:

„Oficerowie i funkcjonariusze policji sądowej są obowiązani przyjmować zawiadomienia składane przez ofiary przestępstw przeciwko ustawie karnej, w tym również wtedy, gdy zawiadomienia te są składane w służbie lub jednostce policji sądowej niewłaściwej miejscowo."

Funkcjonariusz nie może więc „odesłać" cię do zwykłego zgłoszenia do rejestru, jeśli zamierzasz złożyć zawiadomienie: zawiadomienie zostaje zarejestrowane, a ty otrzymujesz potwierdzenie (récépissé).

Jeśli prokurator umorzy sprawę, ofiara wciąż dysponuje jedną dźwignią: zawiadomieniem połączonym z wystąpieniem w charakterze powoda cywilnego (plainte avec constitution de partie civile) przed sędzią śledczym, które powoduje wszczęcie śledztwa sądowego. Artykuł 85 Kodeksu postępowania karnego uzależnia je, w przypadku występków, od uprzedniego umorzenia albo od upływu terminu trzech miesięcy od złożenia zawiadomienia.

Kiedy wybrać jedno, a kiedy drugie?

Nie ma sztywnej reguły, jest natomiast prosta logika.

Zgłoszenie do rejestru wystarcza, albo narzuca się jako pierwszy odruch, gdy chcesz przede wszystkim zachować datowany ślad bez wszczynania postępowania: zaznaczyć zdarzenie, udokumentować pojedynczy incydent, zbudować z czasem zespół elementów (na przykład powtarzające się napięcia sąsiedzkie albo zobiektywizowanie klimatu w konflikcie rodzicielskim). Jest przydatne wtedy, gdy żadne wyraźne przestępstwo nie jest jeszcze scharakteryzowane albo gdy na tym etapie nie chcesz, by druga strona była ścigana.

Zawiadomienie narzuca się z chwilą, gdy przestępstwo powinno być ścigane: przemoc, groźby, nękanie, niewydanie dziecka mimo orzeczenia sądu (zobacz nasz przewodnik), kradzież, oszustwo, zniszczenie mienia… Jeśli oczekujesz, że sprawca odpowie za swoje czyny albo że fakty ustaną, tylko zawiadomienie otwiera tę drogę.

⚠️ Zgłoszenie do rejestru nie ma tej samej wartości co zawiadomienie: nie zobowiązuje nikogo do prowadzenia postępowania. Ale obie czynności się nie wykluczają. Zgłoszenie złożone dzisiaj nigdy nie przeszkadza w złożeniu zawiadomienia później co do tych samych faktów, dopóki przestępstwo nie uległo przedawnieniu, a wtedy wzmacnia ono akta, dowodząc dawności i powtarzalności faktów.

Jak to zrobić w praktyce

W przypadku zgłoszenia do rejestru: udaj się osobiście na komisariat policji lub do jednostki żandarmerii. Przedstawiasz fakty, zostają one zapisane, a ty otrzymujesz potwierdzenie. Jest to bezpłatne i pozbawione formalizmu.

W przypadku zawiadomienia są trzy drogi (karta urzędowa Złożenie zawiadomienia, F1435):

• Osobiście, na komisariacie lub w jednostce żandarmerii według twojego wyboru (miejsce popełnienia przestępstwa nie ma znaczenia): zawiadomienie jest tam obowiązkowo rejestrowane (art. 15-3 powyżej), z wydaniem potwierdzenia (récépissé);
• Przez internet, tylko w przypadku niektórych przestępstw (kradzież, oszustwo, zniszczenie mienia bez znanego sprawcy…), poprzez usługę zawiadomienia online Ministerstwa Spraw Wewnętrznych;
• Listownie do prokuratora Republiki przy sądzie powszechnym miejsca popełnienia przestępstwa lub zamieszkania sprawcy: dostępny jest urzędowy wzór pisma.

W każdym przypadku opisz fakty precyzyjnie (daty, miejsca, osoby, szkoda) i dołącz posiadane elementy (zaświadczenia lekarskie, wiadomości, zdjęcia, zeznania świadków).

Co dzieje się potem

Zgłoszenie do rejestru pozostaje na komisariacie lub w jednostce żandarmerii: jest archiwizowane w rejestrze, bez automatycznego dalszego biegu. Będzie można wystąpić o jego kopię albo powołać się na nie później.

Zawiadomienie natomiast otwiera co do zasady postępowanie. Po jego zakończeniu prokurator decyduje (ściganie, środek alternatywny albo umorzenie bez dalszego biegu). Umorzenie nie jest końcem wszystkiego: możesz je zakwestionować u prokuratora generalnego albo, jak widzieliśmy, zwrócić się do sędziego śledczego przez zawiadomienie połączone z wystąpieniem w charakterze powoda cywilnego.

Niezależnie od wyboru (zgłoszenie do rejestru, zawiadomienie albo obie czynności rozłożone w czasie) prowadzenie własnego datowanego dziennika faktów zmienia wszystko: każdy incydent zapisany pod swoją datą, z numerami i datami złożonych już zgłoszeń i zawiadomień oraz powiązanymi z nimi dokumentami. To właśnie ten chronologiczny wątek, jasny i udokumentowany, stanowi o sile akt, i to jest dokładnie to, co Aridelle ma pomóc uporządkować. Zobacz nasze przewodniki Prowadzenie chronologii zdarzeń i Kompletowanie materiału dowodowego dla sędziego do spraw rodzinnych.

W każdej indywidualnej sytuacji zapewnij sobie wsparcie: adwokat, punkt obsługi prawnej (point-justice) lub Allô Service Public (3939) mogą bezpłatnie cię ukierunkować. Jeśli uważasz się za ofiarę przestępstwa, France Victimes (116 006), bezpłatny krajowy numer pomocy ofiarom, wysłucha cię i skieruje do stowarzyszenia blisko twojego miejsca zamieszkania. W razie niebezpieczeństwa dzwoń pod 17.

Aby dowiedzieć się więcej

• Karta urzędowa: Złożenie zgłoszenia do rejestru (service-public.gouv.fr, F11182)
• Karta urzędowa: Złożenie zawiadomienia (service-public.gouv.fr, F1435)
• Artykuł 40 Kodeksu postępowania karnego (Légifrance)
• Nasze powiązane przewodniki: Prowadzenie chronologii zdarzeń · Kompletowanie materiału dowodowego dla JAF · Niewydanie dziecka · Nakaz ochrony · Formalne wezwanie (mise en demeure)